Banner Viadrina

Przedmiot "Granica"

Grenze_klein_PL ©BOIM

Ulokowany w Center B/ORDERS IN MOTION zespół badawczy „Granica” zajmuje się badaniem granic polityczno-terytorialnych, zwłaszcza granic państw narodowych, a także przecinającymi się często wzajemnie granicami między organizacjami (gospodarczymi), grupami społecznymi, etnicznymi, pokoleniami, płciami, a także granicami wiedzy i granicami normatywnymi. Uważamy przy tym za szczególnie istotne łączenie klasycznych border studies, czyli badania granic polityczno-terytorialnych, ze społeczno-kulturowymi boundary studies, czyli badaniem granic socjo-kulturowych – zwłaszcza że wiązanie ze sobą obu tych wątków badawczych było dotychczas w zbyt niewielkim stopniu uwzględniane w międzynarodowych badaniach.

Szczególnie przydatne do badania relacji między granicą i porządkiem wydają się trzy główne perspektywy badawcze i analityczne:

a) Granice, wizje porządku i konstelacje granic

Perspektywą o doniosłym znaczeniu jest po pierwsze skupienie uwagi na wizjach i systemach porządków, kryjących się za procesami wytyczania granic, aby wypracować głębsze rozumienie omawianych granic i porządków. Granice są nie tylko funkcjami porządków, lecz mają również swój wewnętrzny porządek. Przy tej okazji nasuwa się również pytanie o jakość granic samych w sobie, np. o ich trwałość i przepuszczalność.

Kiedy analizujemy granice z perspektywy porządków, ujawniają się wielowymiarowe procesy porządkowania, kategoryzowania i rozgraniczania, różnicujące, a często hierarchizujące obiekty, osoby czy też okresy. Procesy te polegają na złożonej interakcji praktyk, dyskursów, sieci oraz infrastruktur. Aby stanowienie, tworzenie i odtwarzanie porządków mogło być przedmiotem doświadczenia i analizy, warto przyjrzeć się procesom negocjacji, transferów jak również konfliktów oraz zapytać, jak są one współsterowane i przeżywane przez różnych protagonistów. Na granicach państw narodowych, np. w dziedzinie bezpieczeństwa granic, pewną rolę odgrywa heterogeniczna konstelacja protagonistów, złożona z podmiotów państwowych, prywatnych i korporacyjnych, które za pomocą różnych dyskursów na temat bezpieczeństwa, a także materialnych i niematerialnych praktyk oraz infrastruktur konstytuują porządek granic państw narodowych. W dziedzinie badań nad konfliktami analiza granic akceptacji i stabilności może dostarczyć informacji na temat normatywnych porządków stron konfliktu, które mogą wypaść z równowagi, gdy limity te zostaną przekroczone lub są zagrożone w ich podstawowych zasadach.

b) Wzajemne oddziaływanie różnych dynamik wytyczania granic i stanowienia porządku

Po drugie, interesujemy się wzajemnym oddziaływaniem dynamik wytyczania granic i stanowienia porządków, które mogą się na siebie nakładać, wzmacniać się wzajemnie czy też znosić. Opierając się na przekonaniu, że w naszym świecie społecznym odnosimy się do różnych porządków i granic – oprócz narodowych także do europejskich i globalnych systemów porządku, a oprócz granic polityczno-terytorialnych także do granic prawnych, gospodarczych i kulturowych – zadajemy pytanie, w jakiej relacji do siebie wzajemnie znajdują się te różne porządki i ich granice. Możemy np. pytać, w jakim stopniu na granicach stykają się ze sobą różne porządki, które są umieszczane w pewnej – hierarchicznej czy też mającej inny charakter – relacji do siebie wzajemnie. Na przykład może być istotne, czy dana granica polityczno-terytorialna kryje w sobie więcej niż jeden kod różnicujący porządki i nie tylko definiuje terytorium państwa narodowego, ale również stanowi granicę zewnętrzną UE. W celu uwzględnienia nowych perspektyw wzajemniego oddziaływania między porządkami, badania interdyscyplinarne prowadzone w Centrum analizują również sytuacyjne zderzenie roszczeń normatywnych, a także kwestię hierarchizacji normatywnych porządków. W dziedzinie badań nad rynkiem pracy analizujemy na przykład tworzenie się

granic generujących porządek jak i porządki generujące granice prywatnych firm i innych organizacji pracy zarobkowej w systemach "wielopoziomowych" lub prawno pluralistycznych, w których splata sie prawo prywatne, państwowe, kościelne i/lub ponadnarodowe/ europejskie.

c) Liminalność granic i kreowanie porządków

Po trzecie, interesuje nas liminalność granic. Ponieważ granice są tworzone przez różnych protagonistów i instytucje, zwraca uwagę to, iż nie zawsze są one jednoznaczne. Sprzeczności i konflikty mogą powstawać, kiedy porządki nakładają się na siebie lub kiedy granice nie są jednoznaczne – kiedy np. granica polityczno-terytorialna nie pokrywa się (jednoznacznie) z granicą językową lub kiedy zglobalizowane stosunki gospodarcze i transnarodowe powiązania społeczne kolidują z krajowymi prawami i porządkami społecznymi. Z nakładających się na siebie systemów porządku mogą – niekiedy niezamierzenie – wyłaniać się pogranicza („borderlands”) czy też obszary pośrednie bądź liminalne. Mają one ambiwalentny charakter. Z jednej strony mogą powodować niepewność, odbieranie praw i prekaryzację. Z drugiej strony są produktywnymi obszarami możliwości, z których mogą się wyłaniać nowe porządki – czy też „porządki trzecie”, „porządki hybrydowe”. Te procesy tworzenia nowego ładu, kreowania porządków mogą być analizowane z wykorzystaniem perspektywy granicy. Ponieważ nowe porządki, które wykształcają się w liminalnych strefach granicznych, mogą być istotne także dla tak zwanych „centrów”, przyglądanie się tym strefom umożliwia antycypowanie zjawisk o znaczeniu ogólnym.

Projekty:

Agrarsysteme der Zukunft DAKIS – Digitales Wissens- und Informationssystem für die Landwirtschaft
Ambivalenzen der Europäisierung. Prekäre Ordnungen Europas in Geschichte und Gegenwart
Bare life and the EU border regime. A cultural sociological inquiry into the construction of subjectivity, othering and the displacement of violence at the EU borders
Bestandsaufnahme und Potential-Analyse von Grenzscouts im Bereich der grenzüberschreitenden Beschäftigung (Grenzscout-Studie)
Border Complexities. Eine deutsch‐französisch-luxemburgische Workshopreihe
Debordered Capitalism. The "Archive for Social Science and Social Policy" (1904-1933) as a Network of Knowledge
Developing a new curriculum in Global Migration, Diaspora and Border Studies in East-Central Europe (GLocalEAst)
Dialog nauki i praktyki: Jak funkcjonują transgraniczne usługi użyteczności publicznej i partycypacja obywatelska w Euroregionie Pro Europa Viadrina?
Die Entwicklung sozio-ökonomischen Denkens in der DDR im Vergleich zu Polen und der Tchechoslowakei 1945-1990. Teilprojekt 4 (Mod-Block-DDR)
Ein immer noch geteilter Himmel? Deutschlands Osten und Westen, dreißig Jahre nach der Wiedervereinigung
Entrepreneurial habitus dispositions of the transnational generation from state socialism to post-socialism - a German-Polish comparison. Subproject 6 (Mod-Block-DDR)
Erasmus+ Austauschprogramm mit dem Kosovo
Flüchtlinge im deutsch-sowjetischen Grenzraum
Forschungsgruppe "Detection and Surveillance of Spatial and Spatiotemporal Clusters"
German Speech Islands in Motion: Crossing Language Boundaries in the German National Rajon of the Altai Region (Russia)
Grenz- und Raumrepräsentationen im österreichischen öffentlichen Diskurs über Asyl und in Narrativen von Geflüchteten
Konstruktionen von Sprache in digitaler Gesellschaft
Kontrollmaßnahmen in entgrenzten Arbeitsmärkten
Konturen kulturwissenschaftlicher Grenzforschung
Koordination selbstständiger Unselbstständigkeit: Erwerbsarbeit jenseits der Organisation im Internetzeitalter
Kultur-historische Psychologie an den Grenzen
Language and the Emergence of Transnational Social Spaces
Language Making: Social conceptions of languages and their boundaries
Linking Borderlands - Teilprojekt „Communicative Borderlands"
Marginalisierte Geschichte: Transatlantischer Sklavenhandel und Sklaverei in deutschen, österreichischen und schweizerischen Schulbüchern
Mehrsprachigkeit im Saarland: Einstellungen zur Frankreichstrategie
Mobilität im Wandel - Transnationale Verkehrsbeziehungen in europäischen Grenzregionen seit 1945
Modernisierungsblockaden in Wirtschaft und Wissenschaft der DDR: Entstehung und Folgen im innerdeutschen Vergleich und im Vergleich mit Nachbarländern in Ostmitteleuropa
Post-nationale Acts of Identity – Sprachideologie im mehrsprachigen Belize
Research collaboration: Advancing multiscalar social citizenship within the European Union
Sektion "Kulturwissenschaftliche Border Studies" in der Kulturwissenschaftlichen Gesellschaft
The Globalized Periphery: Atlantic Commerce, Socioeconomic and Cultural Change in Central Europe (circa 1680-1850)
The Western Balkans – A 'Double Transit' Room - Solidarities, boundary drawings and boundary transgressions between migrants and local inhabitants in the puffer and waiting zones of the EU
“Wiedza to władza“: Granice doradztwa politycznego i lobbingu w politycznym procesie decyzyjnym
Wissenschaftliches Netzwerk "Un/gewisse Grenzen"
Worldness behind Cemeteries. Stories of the Absent: German-Jewish Minority in Southeast Banat