Banner Viadrina

Przedmiot "Granica"

Grenze_klein_PL ©BOIM

Ulokowany w Center B/ORDERS IN MOTION zespół badawczy „Granica” zajmuje się badaniem granic polityczno-terytorialnych, zwłaszcza granic państw narodowych, a także przecinającymi się często wzajemnie granicami między organizacjami (gospodarczymi), grupami społecznymi, etnicznymi, pokoleniami, płciami, a także granicami wiedzy i granicami normatywnymi. Uważamy przy tym za szczególnie istotne łączenie klasycznych border studies, czyli badania granic polityczno-terytorialnych, ze społeczno-kulturowymi boundary studies, czyli badaniem granic socjo-kulturowych – zwłaszcza że wiązanie ze sobą obu tych wątków badawczych było dotychczas w zbyt niewielkim stopniu uwzględniane w międzynarodowych badaniach.

Szczególnie przydatne do badania relacji między granicą i porządkiem wydają się trzy główne perspektywy badawcze i analityczne:

a) Granice, wizje porządku i konstelacje granic

Perspektywą o doniosłym znaczeniu jest po pierwsze skupienie uwagi na wizjach i systemach porządków, kryjących się za procesami wytyczania granic, aby wypracować głębsze rozumienie omawianych granic i porządków. Granice są nie tylko funkcjami porządków, lecz mają również swój wewnętrzny porządek. Przy tej okazji nasuwa się również pytanie o jakość granic samych w sobie, np. o ich trwałość i przepuszczalność.

Kiedy analizujemy granice z perspektywy porządków, ujawniają się wielowymiarowe procesy porządkowania, kategoryzowania i rozgraniczania, różnicujące, a często hierarchizujące obiekty, osoby czy też okresy. Procesy te polegają na złożonej interakcji praktyk, dyskursów, sieci oraz infrastruktur. Aby stanowienie, tworzenie i odtwarzanie porządków mogło być przedmiotem doświadczenia i analizy, warto przyjrzeć się procesom negocjacji, transferów jak również konfliktów oraz zapytać, jak są one współsterowane i przeżywane przez różnych protagonistów. Na granicach państw narodowych, np. w dziedzinie bezpieczeństwa granic, pewną rolę odgrywa heterogeniczna konstelacja protagonistów, złożona z podmiotów państwowych, prywatnych i korporacyjnych, które za pomocą różnych dyskursów na temat bezpieczeństwa, a także materialnych i niematerialnych praktyk oraz infrastruktur konstytuują porządek granic państw narodowych. W dziedzinie badań nad konfliktami analiza granic akceptacji i stabilności może dostarczyć informacji na temat normatywnych porządków stron konfliktu, które mogą wypaść z równowagi, gdy limity te zostaną przekroczone lub są zagrożone w ich podstawowych zasadach.

b) Wzajemne oddziaływanie różnych dynamik wytyczania granic i stanowienia porządku

Po drugie, interesujemy się wzajemnym oddziaływaniem dynamik wytyczania granic i stanowienia porządków, które mogą się na siebie nakładać, wzmacniać się wzajemnie czy też znosić. Opierając się na przekonaniu, że w naszym świecie społecznym odnosimy się do różnych porządków i granic – oprócz narodowych także do europejskich i globalnych systemów porządku, a oprócz granic polityczno-terytorialnych także do granic prawnych, gospodarczych i kulturowych – zadajemy pytanie, w jakiej relacji do siebie wzajemnie znajdują się te różne porządki i ich granice. Możemy np. pytać, w jakim stopniu na granicach stykają się ze sobą różne porządki, które są umieszczane w pewnej – hierarchicznej czy też mającej inny charakter – relacji do siebie wzajemnie. Na przykład może być istotne, czy dana granica polityczno-terytorialna kryje w sobie więcej niż jeden kod różnicujący porządki i nie tylko definiuje terytorium państwa narodowego, ale również stanowi granicę zewnętrzną UE. W celu uwzględnienia nowych perspektyw wzajemniego oddziaływania między porządkami, badania interdyscyplinarne prowadzone w Centrum analizują również sytuacyjne zderzenie roszczeń normatywnych, a także kwestię hierarchizacji normatywnych porządków. W dziedzinie badań nad rynkiem pracy analizujemy na przykład tworzenie się

granic generujących porządek jak i porządki generujące granice prywatnych firm i innych organizacji pracy zarobkowej w systemach "wielopoziomowych" lub prawno pluralistycznych, w których splata sie prawo prywatne, państwowe, kościelne i/lub ponadnarodowe/ europejskie.

c) Liminalność granic i kreowanie porządków

Po trzecie, interesuje nas liminalność granic. Ponieważ granice są tworzone przez różnych protagonistów i instytucje, zwraca uwagę to, iż nie zawsze są one jednoznaczne. Sprzeczności i konflikty mogą powstawać, kiedy porządki nakładają się na siebie lub kiedy granice nie są jednoznaczne – kiedy np. granica polityczno-terytorialna nie pokrywa się (jednoznacznie) z granicą językową lub kiedy zglobalizowane stosunki gospodarcze i transnarodowe powiązania społeczne kolidują z krajowymi prawami i porządkami społecznymi. Z nakładających się na siebie systemów porządku mogą – niekiedy niezamierzenie – wyłaniać się pogranicza („borderlands”) czy też obszary pośrednie bądź liminalne. Mają one ambiwalentny charakter. Z jednej strony mogą powodować niepewność, odbieranie praw i prekaryzację. Z drugiej strony są produktywnymi obszarami możliwości, z których mogą się wyłaniać nowe porządki – czy też „porządki trzecie”, „porządki hybrydowe”. Te procesy tworzenia nowego ładu, kreowania porządków mogą być analizowane z wykorzystaniem perspektywy granicy. Ponieważ nowe porządki, które wykształcają się w liminalnych strefach granicznych, mogą być istotne także dla tak zwanych „centrów”, przyglądanie się tym strefom umożliwia antycypowanie zjawisk o znaczeniu ogólnym.

Projekty:

Agrarsysteme der Zukunft DAKIS – Digitales Wissens- und Informationssystem für die Landwirtschaft
Ambivalenzen der Europäisierung. Prekäre Ordnungen Europas in Geschichte und Gegenwart
Border Complexities. Eine deutsch‐französisch-luxemburgische Workshopreihe
Deutsche Sprachinseldialekte in Bewegung: sprachliche Grenzüberschreitungen im Deutschen Nationalrajon der Altai-Region (Russland)
Developing a new curriculum in Global Migration, Diaspora and Border Studies in East-Central Europe (GLocalEAst)
Dialog nauki i praktyki: Jak funkcjonują transgraniczne usługi użyteczności publicznej i partycypacja obywatelska w Euroregionie Pro Europa Viadrina?
Die Entwicklung sozio-ökonomischen Denkens in der DDR im Vergleich zu Polen und der Tchechoslowakei 1945-1990. Teilprojekt 4 (Mod-Block-DDR)
Die EU-Außengrenzen als Verhandlungsraum des europäischen Selbstbildes und der Alterität. Eine kultursoziologische Untersuchung der Konstruktion des europäischen Selbstbildes, der Alterität und der Verschiebung von Gewalt an die Außengrenzen der EU
Die globalisierte Peripherie: Atlantikhandel, sozioökonomischer und kultureller Wandel in Mitteleuropa (ca. 1680 bis 1850)
Die Länder des ehemaligen Jugoslawien als „doppelter Transitraum“: Solidaritäten, Grenzziehungen und Grenzüberquerungen zwischen MigrantInnen und der lokalen Bevölkerung auf dem Weg in die EU
Ein immer noch geteilter Himmel? Deutschlands Osten und Westen, dreißig Jahre nach der Wiedervereinigung
Entgrenzter Kapitalismus. Das „Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik“ (1904-1933) und die europäischen Wissenschaftskulturen
Entrepreneurial habitus dispositions of the transnational generation from state socialism to post-socialism - a German-Polish comparison. Subproject 6 (Mod-Block-DDR)
Erasmus+ Austauschprogramm mit dem Kosovo
Flüchtlinge im deutsch-sowjetischen Grenzraum
Fluid Boundaries? The Rhine and Oder-neisse Borderlands in Cold War Europe
Forschungsgruppe "Detection and Surveillance of Spatial and Spatiotemporal Clusters"
Grenz- und Raumrepräsentationen im österreichischen öffentlichen Diskurs über Asyl und in Narrativen von Geflüchteten
Konstruktionen von Sprache in digitaler Gesellschaft
Kontrollmaßnahmen in entgrenzten Arbeitsmärkten
Konturen kulturwissenschaftlicher Grenzforschung
Koordination selbstständiger Unselbstständigkeit: Erwerbsarbeit jenseits der Organisation im Internetzeitalter
Kultur-historische Psychologie an den Grenzen
Language Making: Social conceptions of languages and their boundaries
Linking Borderlands - Teilprojekt „Communicative Borderlands"
Marginalisierte Geschichte: Transatlantischer Sklavenhandel und Sklaverei in deutschen, österreichischen und schweizerischen Schulbüchern
Mehrsprachigkeit im Saarland: Einstellungen zur Frankreichstrategie
Mobilität im Wandel - Transnationale Verkehrsbeziehungen in europäischen Grenzregionen seit 1945
Modelle der Live-in-Pflege. Rechtswissenschaftliche und sozialethische Vorschläge zur Weiterentwicklung einer personenbezogenen Dienstleistung
Modernisierungsblockaden in Wirtschaft und Wissenschaft der DDR: Entstehung und Folgen im innerdeutschen Vergleich und im Vergleich mit Nachbarländern in Ostmitteleuropa
Post-nationale Acts of Identity – Sprachideologie im mehrsprachigen Belize
Räumliche und räumlich-zeitliche GARCH Modelle
Sektion "Kulturwissenschaftliche Border Studies" in der Kulturwissenschaftlichen Gesellschaft
Sprache und die Entstehung transnationaler sozialer Räume
State Borders and Migration in Digital Times (Internationale Sommerschule)
“Wiedza to władza“: Granice doradztwa politycznego i lobbingu w politycznym procesie decyzyjnym
Wissenschaftliches Netzwerk "Un/gewisse Grenzen"
Worldness behind Cemeteries. Stories of the Absent: German-Jewish Minority in Southeast Banat